Русские традиции

Представления о русалках, бытующие в регионе Ветковщины в высшей степени не однородны: от представлений о том, что русалки реально существовали, “когда была незаклятая зямля”, а когда люди отвернулись от Бога, русалки исчезли, до преставлений о том, что русалок выдумали в 1990-е годы, чтобы пугать детей; от апелляции к песне “На Граной нядзел…”, причем к её первым строчкам, больше просто не знают, до подробных рассказов о встречах с ними. Однако, за редким исключением, нам не доводилось разговаривать с людьми, видившими русалок. В основном это рассказы о родственниках, соседях, знакомых.

В своем большинстве в своих представлениях о русалках: их происхождении (умершие не крещеными и утопленики), внешнем виде (девушки с длинными волосами), поведении (качаются на деревьях, дразнятся), времени, когда их можно увидеть (Граная неделя), местах пребывания (“жыта”, вода) наши собеседники традиционны.

Региональные особености этих представления связаны большей частью с бытующими в регионе представлениями о доброхожих, демоническими существами, сочетающими в себе свойственное домовым, полевым, лесовым.* Данная ситуация прослеживается по следующим позициям:

а) время происхождения как и русалок, так и доброхожих, по некоторым свидетельствам, относится ко времени принятия христианства;

б) в ряде текстов русалки и доброхожие происходят от одних родителей;

в) русалки и доброхожие являются не просто умершими не крещеными, а являются детьми, которых родители по каким-то причинам скрыли от крещения или от Бога, постыдившись их большого количества, а также “прыспаными детьми”, т.е. детьми случайно задушенными матерями во время сна;

г) как и у доброхожих, в одежде русалок встречаются детали золотого цвета;

д) доброхожие и русалки водятся в одних и тех же местах: совершенно локальное — “на жыўцах” (“жыўцы” — крыницы);

е) русалки, как и доброхожие, могут передвигаться по воздуху;

ж) русалки могут заменять доброхожих в быличках о волшебном полотне, которым они благодарят людей за отзывчивость;

з) русалкам так же, как и доброхожим, носят относы;

и) русалки и доброхожие могут вступать между собой в брачные отношения.

Совершенно оригинальным, нам кажется следующее:

а) такое название русалки как “таўкушка”;

б) оттождествление русалки с “жалезнай бабай” или женщиной “с жалезнымі цыцкамі”;

в) представление о том, что русалки в течении года живут в доме у одних хозяев, а Русальная (Граная) неделя — время, когда русалка может перейти к другим хозяевам, если её “не перезачароваць”.

Данные тексты были зафиксированы сотрудниками Ветковского музея народного творчества в населенных пунктах Ветковского, Добрушского, Кормянского, Чечерского районов Гомельской области и Красногорского района Брянской области. Особенности речи информантов сохраняются.

*Согласно быличек, доброхожие происходят от детей, которых матери случайно задушили во сне. Это, так называемые “прыспаныя дзеці”. По другим представлениям, доброхожие происходят от детей, которых родители или по каких-то причинах не покрестили, или, постыдившись колличества своих детей (а это, по разным источникам, от шести до семидесяти двух), половину их утоили от Бога. За это Бог сделал детей невидимыми и превратил их в доброхожих, а часть — в русалок. Русалка, когда она выходит замуж, становится доброхожей.. Родителями этих детей считают как обычных людей, так и мифологических Еву и Адама, Ноя. В отдельных случаях появление Дабрахожих относят ко времени сотворения мира и связывают их с Саваофом.

И тех, что стали доброхожими, и тех, что стали русалками, поминают в одни и те же дни — среду и четверг на Граной неделе. По одним рассказам, для них готовят ужин, как для обычных покойников, и называют их “маленькімі родзічамі”, а по другим,, для них на перекрёстках рассыпают зерно и приглашают их в виде птиц. На перекрёстках, а также на межах и около деревьев с омелами чаще всего можно увидеть доброхожих. Чаще всего такие встречи происходят в полдень или в полночь. Вместе с тем, рассказывают, что доброхожие живут отдельными деревнями.

Чаще всего доброхожих представляю в виде людей в чёрной, реже — в белой одежде, но обязательно “з бліскучымі (залатымі) гузікамі”. Иногда они появляются в виде вихрей (ветров, циклонов), змей, птиц, а также существ, полностью покрытых шерстью — овечек, собак и даже людей. По другим представлениям, доброхожий своим внешним видом напоминает хозяина соего дома. Более того, существует представление, что колличество доброхожих соответствует колличеству живущих в доме: “Колькі нас у доме, столькі і гэтых людзей”. Доброхожий может сопровождать своего подопечно в границах пространства, принадлежащего роду, семьи, а в отдельных случаях и преходить эти границы.

Представления о поведении доброхожих самые разные. По одним свидетельствам, доброхожий — однозначно “злаўрэдны чалавек”, по другим, правда, в единичных случаях, доброхожие соотносятся с ангелами. Вместе с тем, считают, что поведение доброхожего является ответной реакцией на поведение людей. Доброхожие не любят сквернословия, бесхозяйственности, неаккуратности. За это они могут наслать болезнь, смерть, навредить хозяйству. За уважительное к себе отношение они могут обеспечить благополучие и достаток. Человек, перешедший дорогу доброхожему, может заблудиться в лесу, в поле, в дороге.

Задобрить доброхожего можно с помощью жертвоприношения в виде хлеба, испеченного по специальному ритуалу, т.е., из непросеянной муки и на обратной стороне сковороды. Вместе с тем существуют и специальные заговоры, примером которых являются заговоры “Ад ветру”. Доброхожие любят испытывать людей на доброжелательность. В самых разных вариантах в наших деревнях бытует быличка про женщину, которая одела в свою рубаху найденного в поле (в лесу) младенца. В некоторых случая она его не только одела, но и покрестила — дала ему имя. За это доброхожие наградили её рулоном полотна, которое символизирует достаток и никогда не кончается.

Особое место в рассказах о доброхожих занимают любовные истории, в которых доброхожие проявляют чувства по отношению к обычным женщинам. Однако их любовь не всегда приводила до добра. “Як палюбяць дзеўку красівую, так збыту ня будзя ёй даваць”, — говорят в наших деревнях. Также в памяти людей сохранились истории, в которых доброхожие являлись в роли любовников и к замужним женщинам. Случалось, что от этой связи рождались дети.

Те, кто мог увидеть доброхожих, а более того, разговаривать с ними, были людьми или очень набожными, или прошли через определённые испытания. Так, в одной из деревень рассказывают о человеке, который приобрёл такие свойства, после того, как на Купалье увидел папороть-кветку.

Вместе с тем Дабрахожых называют “невідзімымі людзямі”, “чорнымі людзямі”, “ўсаднікамі”, “багатырамі”, “віхрамі”. Эти названия связаны как с внешним видом, так и с происхождением этих персонажей **

** Лопатин Г.И. 0 демонологической лекснке в языке жнтелей Ветковского района. —Гомельшчына: Народная духоўная культура. Матэрыялы навуковай канферэнцыі. Гомель. 1992, с. 26-28. В дальнейшем данная тема рассматривалась в публикациях: Лапацін Г.І. Аб адной замове са збору Еўдакіма Раманава. — Я блізка стаю да народа.. Матэрыялы навуковых чытанняў, прысвечаных Еўдакіму Раманаву. Гомель, 1993, с. 41-43. Лопатин Г.Н. 0 культе умерших в образах доброхожих. — Наследне Кирнлла Туровского й совремненная общественно-культурная жизнь. Материалы научной конференции. Гомель, 1994, с. 63-64. Лапацін Г.І. Міфалагічныя ўяўленні аб “дабрахожым” на Гомельшчыне. — Гомельшчына: старонкі мінулага. Нарысы. Гомель. 1996, с. 162- 166. Лапацін Г.І. Знакавая структура хлеба ў магічных абрадах.– Веткаўскі музей народнай творчасці. Навукова-метадычны зборнік. Мн.,2001, с. 32-35. Лапацін Г., Васілевіч У. Дабрахожы. — Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік. Мінск, 2004, с. 129-130. Лопатин Г.И. “Легенды и предания деревни Верхличи”, Живая старина, 2003, 4, текст № 8. Лопатин Г.И. “ Людзей жа нявидзимых стольки, скольки видзимых” Белорусские мифологические вирования в “доброхожих”— Живая старина. 2005, 3. С. 34-37.

1-3. Раскажу табе пра русалак. Маёй матцы ўжэ болей ста гадоў, а баба была, яшчэ дваццаць гадоў расказыла. У Баўсунах, у нас, тут, людзі жылі каля рякі, двор на двару, хаты — курянечкі былі. Дзеўкі пойдуць гуляць, а яны ходзяць, крыўляюцца і ламаюцца. Дзеўкі гуляюць, так ножам чырчуць круг, яны тады не чапаюць, а еслі паймаюць, баба будзе беч, яны яе паймалі… і шчыкаціць, так яна вырвалась і ўцякае ўперак меж, так яны падаюць і валяюцца. А як пападалі, уцякла…

2. Быў каваль. Невад павесе сушыць, дак яны паплутаюцца і крычаць: “На Граной нядзелі русалкі сядзелі”. Ён кнут возьме і: “Раз! Раз!” А яны кажы: “Два”. Каб ізбіўся. А ён: “Раз! Раз!” Сек. Не баяўся. І давай жарыць. Жаре і лае ў корань русалак.

3. Русалкі, як прыдзе Граная нядзеля, так і калышацца на бярозах, на кладаў’е асобенна. Русалкі этыя былі. Хадзілі русалкі. Божэ спасі, хадзілі.

(От ж-цы п. Новое Залядье Ветковского р. Феськовой Алены Кондратьевны, 1914 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1990 г. Т. 52. л. 1).

1а. Русалкі — эта ж дзевачкі, каторыя нехрышчоныя раджаяцца, так русалкі бываюць. Яны ж і у історыі ёсць. Кніжка ёсць. Пішацца эта. Былі і ў старыну багата. Мая матка знае дажы. Што як невад павеся чалавек, так яны ў невад як уплутаюцца, дак ён выдзе з кнутам, рэжа — разгоня: “Раз!” А яны крычаць: “Кажы: два!” А ён: “Раз! Раз!” — і пагоня іх. Мая матка знае. “Гуляем, — кажа, — так круг ачырцім ножам, тады яны не пераходжаяць чырты тыя. А еслі баба ідзець, так зашчыкоцяць. Бягі тады ўцякай уперак меж, уперак меж уцякай, так яна ляціць тады”. Бывая Гряная, так павесяцца на бярёзу і калышацца: “На Гряной нядзеле русалкі сядзелі…”

(Ад ж-кі в. п. Новае Заляддзе Фяськовай Алены Кандратаўны, 1914 г. н., зап. Лапацін Г. І. у 1990 г. Сш… Ар…)

4. Пойдзеш ў лес, русалка… баба наша казала… пашла ў лес… і, як дзевушка, косы завязала і калышыцца на косах. Косы бальшыя ў іх. Як дзеўкі, русалкі. I на косах, гаворэ, калышыцца.

(От ж-цы д. Большие Немки Ветковского р. Потапнёвой Веры Ефимовны, 1919 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1998 г. Т. 73. Л. 14)

5. Русалкамі нас, малых, пужалі. Еслі б'ешся ў сям'е ці што там, так яна, мама: “Вон пад печкай з жалезнымі цыцкамі сядзіць.,Во, пакрычыця, дак яна вылязе — і будзе вам!” Штоб не бегалі дзеці ў жыта, русалкамі пужалі. “Не бегайце — вон, сядзіць русалка ў жыці!” — матка пойдзе, дзецям прыказвае.

(От п-ки из д. Сивенка Ветковского р. Козловой Агафьи Михайловны, 1930 г. р., зап. Лопатин Г.И., Романова Л.Д. в 2001 г., в Ветке. Т. 60. Л. 6).

6. Мой бацька малый быў, і ў нас завуцца Лецяхі, дзесяць кіламетраў, і была абсадкатакая — бярозы, што вой! какія. Ідзеш туды, у Лецяхі, і бяры з старае гароджы цапок. Ідом, кажа, калышацца, як дзеўкі адзетыя на бярозах на тых: “Хадзіце калыхацца!”, знаюць, чым цябя завуць. Я, кажа, з бабай ішоў, так яна цапком стукне: “Не абвяшчайся, маўчы”. Ціхенька і пойдам. А калі надаела эта людзям, ну, і давай у царквах, у аўтарах, якія-та прабіваць ямкі, заклінаць, і ня стала іх. Наука прызнала, семінарыя, папы, што, вот, у каго маленькія дзеткі, і яны памерлі нехрошчонымі, то, вот, ета русалкі.

(От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Хомяковой Феклы Денисовны, 1908 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1990 г. Т. 52. Л. 9).

7. Русалкі, эта тожа ад старых чула. Ета нашай маткі матка расказывала. Тожы тут у полі. Дак, яна, кажа, бярозы былі. I вот, яна, кажа, дзеўкі такія калышацца і пад-пяваюць: “На Гряной нядзелі русалкі сядзелі, а-а-а! На Гряной нядзелі русалкі сядзелі, а-а-а!” I так, кажа, тры раза паўтарылася. Пасцілі яны кароў тожа ў полі, а Гряная нядзеля, ета пасля Троіцы, ну дак, яна кажа, калыхаліся дзеўкі. Яны паглядзелі, а па-том кажа тая старушка: “Дзетачкі, пагналі мы кароў адсюль”. Мы, кажа, кароў у старану атагналі, глядзім, там, на тых бярозах, нікога німа. Прадстаўленне эта была. Эта была ўрэмя, у старыя гады, калі людзі Богу чуствалі, а людзей сцясняліся.

(От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Давыденко Варвары Владимировны, 1925 г. р. г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1996 г. Т. 52. Л. 38).

8-9. “Не хадзіце ў жыта, а то русалкі паймаюць там. Русалкі страшныя, з жалезнымі цыцкамі. Зразу дзяцей убіваюць”. Так пужалі, штоб дзеці не ахдзілі ў жыта і не тапталі палосак. А дзеці тады хадзілі, васількі ў ім цвялі, у жыце. Так яны пабягуць, панарываюць і в'юць вяночкі, і на голавы па-надзяюць. А матка як раз радзіла малога дзіцёнка і кажа: “Глядзі, Моця, маленькага дзіцёнка!” А сама забалела матка, ляжыць пасля родаў. Я за тога дзіцёнка, на плечы ўскінула і пабегла ўслед за дзіцямі трушком. Васількі ж нада рваць і дзіцёнка дзяржаць. Узяла дзіцёнка ў жыце паклала. Ён жа маленькі, соску сасе і ляжыць. Я і пабегла з дзяцямі за васількамі. Пакуль васількі збірала, дзіцёнка згубіла. Бегаю па жыту і плачу: “Куды вы пабеглі? Я згубіла Насцечку!” Вярнуліся, па жыту разбегліся, знайшлі —ляжыць у межачцы. Я матцы не прызналася, што згубіла дзіцёнка

Кагда-та ехаў адзін чалавек з жонкай, яны жылі на Ва-раб'ёўскім пасёлку. Восава называўся. I там у нас такое мес-ца — машчэнец. I там часта ба-чылі этых людзей — дабрахожых. Ну дак, яны паехалі з жонкай. Этат дзядзька быў багама-ленны, маліўся Богу, у яго кніжкі былі бажэственныя. Паехалі яны, старыя, на татачцы ў дроўкі. Там капец такі накапаны. У той капец стоўбік — ну-мары напісаны ад ляснічаства. Як пераедаш эты машчэнец — дарога. Едуць, ён гаворыць на жонку: “Ганна, ты што-небудзь бачыш уперадзі сабе?” — “Не! Ня бачу. А ты, што бачыш?” — “А вот на тым капцы сядзяць дзеўкі. Косы іх раочосаныя, русыя-русыя. Красівыя-красівыя косы”. — “Сколькі ж іх сядзіць?” — “Тры. Тры дзеўкі. Яны сядзяць каля тога стоўбічка і пяюць песні”. — “Якія ж яны песні пяюць?”—“Бажэственныя. Бажэственныя песні пяюць. Я і чую. А ты чуеш?” — “I ты іх ня бачыш? Яны ж, во, блізка”. — “Не. Ня бачу”. I ня бача жонка і ня чуе. Значыць, яна не дастойна была бачыць. А ён ўсё Богу маліўся, эты чалавек. Бажэ-ственныя кніжкі ў яго былі. Значыць ён іх бачыў, этых русалак.

(Ад ж-кі в. Барталамееўка Веткаўскага р. Еціпнёвай Матроны Цітаўны, 1919 г. н. зап. Лапацін Г. І. 8 красавіка 1994 г. Сш. 53. Ар. 12)

10. Бабка ў нас калісь была. Так яна пайшла ў лес, а там паляна. “Чую, што балмочуць. Пайду і я туды. Там, наверна, людзі яшчэ”. Яна пасматрэла туды — і стала дамоў беч. Такі быў страх. Там русалкі гулялі, скакалі. Вісяць на ніх косы, а ані голыя. Яна, як зірнула, так і ня знала, “ё ў мяне сэрца ці няма”.

От ж-цы д. Новиловка Ветковского р. Алесенко Аксиньи Борисовны, 1916 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1992 г. Т. 70. Л. 14).

11. Вот, у рэчцы раньшэ тапіліся маладыя. Так некаторым прыздавалася, што стаяць у рэчцы красівыя ці парні, ці дзеўкі. I найболей з распушчанымі валасамі, як ў вянцах каторыя. I, уродзе, каму нада пагібнуць — утопіцца. У тое ўрэмя, і ў тое места — эта на-хаджэніе русалак этых. У нас хлопец быў. Яго колькі раз ад рэчкі прывядуць, колькі раз спасалі. Усё адно прыздавалася яму: “Ой, пусціце мяне. Мяне дзеўкі завуць. Красівыя. Каб вы паглядзелі!” Пайшоў к рэчцы і ўтапіўся.

(От ж-цы д. Стлобун Ветковского р. Кугуевой Зои Константиновны, 1938 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1989 г. Т. 73. Л. 3)

12. Ну, от, была кіла ў дзеда. Ну, усе зналі, што кіла. Ну, яму падсаветылі. От, на Гряной нядзелі на дрэве калышацца русалкі. Ён пайшоў лёг пад дрэва, кілу гладзя й гладзя. Русалка калыхалася, калыхалася і кажа: “Добры чалавек, што ета ў цябе?” Ён кажа: “Дуда”. — “Ну дак давай яе сюда!” Узялі да забралі кілу ў дзядзі таго. Ну, у аднаго кума — кіла, і ў другога. От, пайшлі яны ў баню мыцца, а кум тэй кажа: “Кум, дзе дзеў кілу? У цябе ж была, да й німа”. Ён ні казаў, ні казаў, а тады кажа: “Ну ладна, кум, скажу ужэ табе. Вот, пайшоў я пад дрэва, туды і туды. А русалка калышыцца. Я штаны здзеў — гладжу кілу й гладжу. Дак, яна кажа: “Добры чалавек, што ў цябе?” Я кажу: “Дуда”. — “Ну дак, давай яе сюда!” Ну, й еты пайшоў. Лёг тожэ так. Ну, і гладзіў, гладзіў. Яна калыхалась, калыхалась, да й кажа: “Чалавек добры, што ў цябе?” Ён кажа: “Дуда” — “Дак на табе другую туда!”

(От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Хомяковой М.М., 1908 г. р., зап. Новикава Л.А., Мазеко Л.М. в 1998 г. Т. 47. Л. 58).

13. Русалкі, гавораць, раней былі, вяліся на гумнах. Як была зямля незаклятая. Так ціпер здзелалі, што адны пануюць, а другія гаруюць. (Ад ж-ра в. Добрыч Кармянскага р. …Сямёна Яўменавіча, 1919 г. н., зап. Лапацін Г. І., Раманава Л.Д. у ліпені 1999 г. Сш. 9., Ар. 104)

14-15. Мой дзед Лучка казаў, пакойны, што на кладбішчы калыхаліся. Усё падражнялі, штоб засмяяўся.

15. Калісь хадзілі мы ў школу, дак к Куліне Рыбачысе заходзілі, дак яна кажа: “Ой, як жа ўлетку дак такая красівая пара, як, бывала, ідзеш у поле, дак пяецца здзесь, у полі: “На Гряной нядзелі русалкі сядзелі…” I усе кажуць і пяюцць, і пяюць, і тады: “Ох-ох-га-га-га-га…” I зноў пачынаюць: “На Гряной нядзелі русалкі сядзелі!” Я кажу: “Баб, хто эта пеў: русалкі ці людзі?” — “Мамачка, не знаю. Ідзеш у поле, так і пяецца”.

(От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Суднеко Анны Евсеевны, 1937 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1996 г. Т. 52. Л. 27).

16. У дзецтве нас страшылі русалкамі. За дзярэўняй у нас была пасеяна жыта. А мы ка-ласкі рвалі і жарылі. А жыта была, што мы, дзеці, заходзілі ўсярэдзіну, штоб ніхто не відзеў. Я пайшла з дзевачкамі і відзела русалку. Мы рвалі каласкі, і стаю, вот, сейчас і слышу той голас: не крык, не піск, а страшны звук. Мы выскачылі з жыта, і за намі бяжала русалка. Раздзетая жэншчына, з діннымі распушчанымі валасамі. Высокая, стройная. Воласы былі очэнь длінныя.

(От ж-цы д. Песочная Буда Добрушского р. Четырко Ольги Фроловны, 1925 г. р., зап. Новикова Л.А. в 1999 г. Т. 76. Л. 28).

17. Было дзвенаццаць дзяцей у мужыка і жэншчыны. Пахрысціўся Ісус Хрыстос, і сказалі: “Нада хрысціцца!”. Раньшэ была яўрэйская вера, эта пасля Ісусава нараджэння стала вера, как-будта, хрысціянская. I яны павезлі хрысціць этых дзяцей. Везлі, везлі, — і спужаліся: “Што за хрышчэнне? Можа, мы жывых не прывязем?” Жана мужу кажа: “Давай шэсць павязем, а шэсць схаваем”. Да узялі да пад кустом шэсць меньшых паклалі, а большых павезлі храсціць. Адтуль едзяць, дзяцей нет. Яны сталі лесавікамі. Сколькі лесавікоў, столькі нас з вамі. Яны нас бачаць, а мы іх — нет. Русалкі.Есць хлопцы і дзеўкі. Яны нараджаюцца, не то шта, сколькі іх тады была, столькі і ё. І гряная нядзеля после Троіцы — русальная. Яны на бярозах качаюцца. Раньшэ відзілі, сейчас ўжэ нет, наверна. На маем возрасце, у мяне первы мужык б ыў, так ішоў дамоў, так іх дзвяць чалавек, польты чорныфя, блішчоныя пугаўкі. Так ён са страху ўпаў каля дарогі, а яны моўчкі пашлі. эта лесавікі. I ад этых лесавікоў ё ў каждым дварэ. Ён называецца — дамавы. Яго ні ў коем случае няльзя сярдзіць. Перва, чыста на дварэ нада, падмятаць двор кажды дзень нада. I, Божэ спасі, ня нада, штоб дзіценак папісяў у дварэ. Ён сердзіцца, дамавы. Яму нада перад Раждзяством Каляда, яму нада выносіць, паставіць табурэтку, палаценцам заслаць, і ці гушчы, ці хлеба выносіць. На двор паставіць. Эта называецца “чэсць дамавому”. Раньшэ старыкі так і дзелалі, і нам казалі. I русалкі калышацца. I была так, што любіліся. Палюбя парня, і да цех пор будзя яго вадзіць, пака не забярэ. I эта была, праўда, не на маём узросце. Ну, расказывалі. У нас на Ялоўку быў шлях, бярозы, так часта відзілі, дзеўкі, адзежа на іх белая, як пад вянец ідзець дзеўка. Воласы балышыя, чорныя. Русалкамі называюць дзевак, а лесавікі — мужыкі. А еслі замужняя — лесавічка называецца. I было ў нас калісь, было, расказывалі, матка мая расказывала. Жэншчына ішла, кусты, как сейчас — “дачы”, а ў нас называліся — “хутары”, там стаяла хата і сарайчык — летавалі, зімой не жылі, алетам там жылі. Ішла жэншчына з хутара таго: у кустах плача рябёнак. Думала, прайшла, думае: “Вярнусь. Што за рябёнак?” Вярнулась, пад кустом голенькі дзіцёнак. Яна платок з галавы — і абматала гэтага дзіцёначка, і паклала туды, дзе ляжаў. Назаўтра жыта жнуць, падходзе жэншчына і прыносе падарак ёй, і: “Бальшое спасіба, што вы майго рябёнка абматалі”. I пайшла. Яны відзелі, а патом не стала відна.

(От ж-цы д. Верхличи Красногорского р. Грибановой Папаскевы Антоновны, 1920 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1999 г. Т. 87. Л. 92).